سنگ کلیه ، علت ، تشخیص و درمان آن چیست ؟

سنگ های ادراری - عوامل تشکیل ، بررسی و تشخیص ، درمان

سنگ کلیه یا سنگ ادراری (رنال کلکولوس یا نفرولیت) بيشتر در مردان و در دوره سني ۳۰ تا ۵۰ سال بروز مي‌کند و در کودکان و سالمندان کمتر ديده مي‌شود.سنگ ها از كليه تا مثانه ممكن است در هر جايي تشكيل شود . اندازه سنگ ها از رسوبات ريز دانه اي كه اصطلاحا شن ادراري ناميده مي شود تا سنگ هاي بزرگ مثانه كه ممكن است اندازه پرتقال باشند ، متفاوت است . در حدود نيمي از بيماران با يك سنگ كليه ، ممكن است در طي ۵ سال بعد دچار حملات ديگري از سنگ كليه شوند .

علل تشكيل سنگ کلیه

  • غلظت موادي مثل اگزالات كلسيم ، فسفات كلسيم ، اسيد اوريك كه در ادرار افزايش مي يابد.
  • كمبود موادي مثل : سيترات
  • كمبود مايعات در بدن بيمار
  • عفونت ادراري
  • ركود ادراري
  • دوره هاي بي حركتي
  • اختلالات ژنتيكي

علل تشكيل سنگ کلیه

علل افزايش كلسیم در خون و در ادرار

  • بيماري ها مثل : سرطان ، سل ، ميلوم مالتيپل ، نقرس
  • افزايش مصرف ويتامين د ، آنتي اسيد ، ملين ، دوز بالاي آسپرين
  • افزايش مصرف شير و قليا

فاكتورهای مستعد كننده سنگ های استرويتی

  • مثانه نورو‍ژنيك
  • اجسام خارجی
  • عفونت هاي عود كننده

علائم و نشانه های وجود سنگ کلیه

تظاهرات باليني بستگي به وجود انسداد ، عفونت و شخص دارد . وقتي كه سنگ راه عبور ادرار را ببندد ، انسداد اتفاق مي افتد كه باعث اتساع كليه مي شود . تحريك مداوم ناشي از وجود سنگ مي تواند سبب عفونت شود . برخي از سنگ ها موجب بروز نشانه هايي از تخريب كليه مي شوند . اما ساير سنگ ها با درد و ناراحتي همراهند.

  1. درد عميق و شديد در منطقه دنده اي – مهره اي (دردي كه از كليه منشا مي گيرد ، در زنان به قسمت جلو و پايين مثانه و در مردان به بيضه ها انتشار مي يابد)
  2. اغلب خون در ادرار وجود دارد.
  3. چرك ممكن است در ادرار باشد.
  4. تهوع و استفراغ
  5. احتمال اسهال و ناراحتي هاي شكمي وجود دارد.
  6. تكرر و سوزش ادرار ( غالبا بيمار تمايل به ادرار كردن را دارد اما مقدار خيلي كمي ادرار دفع مي كند كه معمولا به علت ساييدگي ناشي از وجود سنگ ، در ادرار خون وجود دارد. )

علائم و نشانه های وجود سنگ کلیه

بررسی و تشخیص سنگ کلیه

  1. راديوگرافي ساده از كليه ، مثانه ، حالب
  2. تست ادرار ۲۴ ساعته
  3. آزمايش خون و ادرار
  4. عادات غذايي
  5. تاريخچه دارويي
  6. تاريخچه خانوادگي در مورد سنگ هاي ادراري

انواع و اندازه سنگ کلیه

انواع مختلف سنگ ادراری وجود دارد ولی اغلب سنگها از جنس اگزالات کلسیم هستند. سایر انواع شامل ترکیبات فسفات، سیستئین، و اسیداوریک هستند. سنگ‌ها در لگنچه، میزنای، مثانه و در پیشابراه دیده می‌شوند.

درمان سنگ کلیه

سنگ با قطر كمتر از ۷ ميليمتر خود به خود دفع مي شود . سنگ هاي بزرگتر را با استفاده از سنگ شكن يا جراحي خارج مي كنند.

  1. هدف فوري در درمان، تسكين درد است كه از مسكن هاي مخدر استفاده مي شود.
  2. حمام داغ يا استفاده از گرماي مرطوب روي ناحيه پهلوها مفيد مي باشد.
  3. غير از مواردي كه بيمار به علت استفراغ يا نارسايي قلبي نياز به محدوديت مايعات دارد ، بيماران بايد مصرف مايعات را افزايش دهند.( حداقل ۸ ليوان آب بنوشيد ) و داشتن برون دهی ادراري بيش از ۲ ليتر در روز.

انواع سنگ های كليه و توصيه هایی براي آن ها

۱- سنگ های كلسيمی

  • مصرف زياد مايعات
  • محدوديت پروتئين ( گوشت ، مرغ ، ماهي ، تخم مرغ )
  • محدوديت نمك
  • محدوديت كربوهيدرات هاي ساده (قند ، شكر ، شيريني )

۲- سنگ های اسيد اوريكی

  • مصرف مايعات فراوان
  • مصرف سبزيجات تازه
  • مصرف رژيم غذايي كم پورين
  • غذاهايي كه حاوي پورين هستند عبارتند از : ماهي ، صدف ، ماهي كولي ، مارچوبه ، قارچ ، گوشت است ، كه اين افراد بايد مصرف اين غذاها را كاهش دهند.

۳- سنگ های اگزالاتی

  • مصرف مايعات فراوان ( بيش از ۴ ليتر در روز ).
  • اغلب لازم است در طول شب نيز بيدار شده و آب بنوشند.
  • لازم است رژيم سرشار از سبزيجات تازه مصرف شود.
  • محدوديت در غذاهاي حاوي اگزالات.
  • غذاهايي كه حاوي اگزالات اند عبارتند از : اسفناج ، توت فرنگي ، ريواس ، شكلات ، چاي ، آجيل ، سبوس شيرين.

توصيه هایی براي انواع سنگ های كليه

درمان سنگ کلیه توسط سنگ شكن

در اين روش سنگ ها توسط امواج شوك كه از طريق آزاد شدن انرژي و انتقال آن از طريق آب مي باشد كه اين امر موجب شكسته شدن سنگ مي گردد .
سنگ شكن باعث مي شود كه طول مدت اقامت در بيمارستان كاهش يابد ، زيرا نياز به عمل جراحي را از بين مي برد .
براي كاهش خطر ، پزشك معمولا توصيه مي كند كه چند هفته قبل از سنگ شكني داروهايي مثل آسپرين را بيمار استفاده نكند .
وجود خون در ادرار تا چند روز پس از سنگ شكني طبيعي است و اشكالي ندارد .

درمان جراحي جهت سنگ گلیه

امروزه فقط ۱تا ۲ درصد بيماران جراحي مي شوند.
جراحي در مواردي صورت مي گيرد كه توسط سنگ شكن يا روش هاي ديگر ، سنگ خارج نگرديده باشد .

پيشگيري از بروز سنگ کلیه

بهترين و موثرترين راه پيشگيري از ايجاد تمام سنگ‌ها‌ي ادراري نوشيدن آب به مقدار زياد است.
نوشيدن حدود يک ليوان آب در هر ساعت (در فصل سرما) و حدود يک تا دو ليوان آب (در فصل گرما) در هنگام بيداري کافي است و در زمان خواب دو ليوان آب بنوشيد.
بهتر است در طول شب نيز يک تا دو بار به اين منظور بيدار شويد.

سنگ شکن برون اندامی از طریق امواج – ESWL

سنگ شکن برون اندامی از طریق امواج

سنگ کلیه یک بیماری نسبتا شایع در تمامی جوامع از جمله جامعه ما است.
تا دو دهه قبل تنها درمان سنگ های کلیوی عمل جراحی بود که در آن پهلوی بیمار به اندازه ۱۰ سانتی متر شکافته می شد و سنگ خارج می گردید.

از خصوصیات سنگ های ادراری (سنگ کلیه، سنگ حالب، سنگ مثانه) عود آن ها است.
بیماری که تحت عمل جراحی قرار گرفته بود ممکن بود که به دنبال عود سنگ مجددا تحت عمل جراحی قرار گیرد و هر بار که عمل تکرار می شد سخت تر و پر عارضه تر بود.

اگر بیمار سنگ حالب داشت، عمل جراحی حساس تر بود و به علت قطر اندک حالب، امکان ایجاد تنگی حالب پس از عمل جراحی وجود داشت.

امروزه به کمک تکنولوژی های پیشرفته، بیماری ها را با سرعت و با دقت کافی می توان تشخیص داد و در بسیاری از موارد روش های درمان غیرتهاجمی جایگزین روش های تهاجمی و جراحی شده اند.

 

ابداع دستگاه سنگ شکن برون اندامی از طریق امواج
ESWL( Extracorporeal shock wave lithotripsy)

یکی از این پیشرفت های شگرف، ابداع دستگاه سنگ شکنی برون اندامی برای درمان سنگ های ادراری بود.
این دستگاه از خارج از بدن امواج شوکی جهت شکستن سنگ به سنگ می تاباند .
بدین علت اسم آن را دستگاه سنگ شکن برون اندامی گذاشته اند که در مقابل دستگاه سنگ شکن درون اندامی است.

اکنون درمان با سنگ شکن شایع ترین روش درمان سنگ های کلیه در سرتاسر دنیا شده است.
مراکزی که دو دهه قبل نسبت به تهیه این دستگاه اقدام کردند، نسل قدیمی دستگاه را دارند.
نسل های جدیدتر دستگاه هم موثرتر بوده و هم درد کمتری ایجاد می کنند.

مکانیسم عمل این دستگاه بر این استوار است که دستگاه با کمک یک تکنسین، سنگ ادراری را پیدا می کند و امواج شوکی را از خارج از بدن به سنگ شلیک می کند و منجر به خرد شدن سنگ می گردد.

امواج شوکی که به سنگ داده می شوند دارای شدتهای مختلف هستند که از ولتاژ پایین شروع شده و رفته رفته ولتاژ افزایش می یابد تا سنگ خرد شود.
ممکن است برای خرد شدن سنگ ۳۰۰۰-۲۰۰۰ شوک لازم باشد.
اگر جنس سنگ سفت نباشد، به راحتی می شکند.
اگر جنس سنگ خیلی نرم باشد تبدیل به پودر می شود.
اگر جنس سنگ سفت باشد، سنگ یا نمی شکند و یا این که به قطعات درشت می شکند.
عمل سنگ شکنی نیازی به بی هوشی و بستری شدن ندارد و سرپایی انجام می شود.
نسل های جدید دستگاه سنگ شکن هم اندازه کوچک تری دارند و هم این که سنگ را به طور موثرتری می شکنند.

نوشیدن روزانه ۱۰ لیوان آب برای پیشگیری از سنگ کلیه ضروری است

نوشیدن روزانه 10 لیوان آب برای پیشگیری از سنگ کلیه ضروری است

بهترین مایعات و نوشیدنی ها جهت جلوگیری از سنگ کلیه ، آب است و نوع آن اعم از آب تصفیه شده، لوله کشی و معدنی مهم نیست، فقط حجم مایعات اهمیت دارد که بایستی هر فرد روزانه این مقدار آب را بنوشد .

نوع درمان سنگ کلیه بسته به اندازه، مدت و محل قرار گرفتن آن با تشخیص پزشک اورولوژیست انجام می شود و به ترتیب شامل دفع خود به خودی، سنگ شکن برون اندامی، سنگ شکن درون اندامی و جراحی است .

اشخاصی که سنگ کلیه دارند باید به طور مرتب و سالانه بررسی شده و رژیم غذایی و تغذیه ای خود را مطابق دستور پزشک رعایت کنند .