بیماری مزمن کلیه (CKD) یک اصطلاح است که برای توصیف یک بیماری یا وضعیت دیرپایی که باعث از دست دادن تدریجی عملکرد کلیه (کلیه) می شود، استفاده می شود. عملکرد اولیه کلیه ها برای دفع زباله ها و تنظیم تعادل آب و اسید و پایه بدن است. بدون این توابع، فرد نمی تواند زنده بماند.

در حالی که بسیاری از علل مختلف CKD از جمله دیابت، فشار خون بالا، عفونت و بیماری های خود ایمنی وجود دارد، علائم اغلب مشابه به غیر از وضعیت اساسی هستند.

بسته به مرحله بیماری، ممکن است علائم غیر خاصی از جمله خستگی، احساس ناراحتی، تهوع و از دست دادن اشتها همراه با علائم مشخصی نظیر درد کلیه، ادرار فوم و نفس بوی آمونیاک مشاهده شود.

با گذشت زمان، از دست دادن تدریجی عملکرد کلیه می تواند دومینویی شبیه آبشاری از علائم بیماری قلب، ریه ها، مغز، استخوان ها و سایر اندام ها ایجاد کند.

نشانه های مکرر بیماری مزمن کلیه

نشانه های مکرر بیماری مزمن کلیه

علائم CKD اغلب در مراحل اولیه بیماری ناموفق هستند و در بسیاری از موارد تا زمانی که عارضه قابل توجهی رخ نداده است، کاملا نامرئی می باشند. بر خلاف آسیب شدید کلیه (AKI) که علائم آن به طور ناگهانی ظاهر می شوند و اغلب برگشت پذیر هستند، CKD با آسیب پیشرونده و دائمی در طی ماه ها و سال ها مشخص می شود.

علائم CKD به این دلیل است که کلیه ها قادر به فیلتر کردن آب و دفع خون نیستند. انباشت این و دیگر مواد دفع شده (مانند اسید اوریک، کلسیم و آلبومین) می تواند تعادل طبیعی اسید و الکترولیت ها در بدن را از بین ببرد و باعث اختلال در گردش خون، فشار خون، هضم، تنفس و حتی فعالیت مغز شود.

علاوه بر این، همچنانکه کلیه ها شروع به عدم کارایی مناسب می کند ، آنها تولید یک هورمونی به نام erythropoietin را متوقف می کنند که به بدن می گوید که چگونه می تواند باعث ایجاد اریتروسیت ها (گلبول های قرمز) شود. از بین بردن این سلولهای حاوی اکسیژن به عنوان آنمی شناخته می شود.

اختلال عملکرد کلیه می تواند علائم مشخصی مانند:

  • عدم تحمل سرما (احساس سردی تمام وقت)
  • مشکل ادرار کردن
  • سرماخوردگی و سرگیجه
  • تنگی نفس
  • کبودی آسان
  • تورم صورت
  • خستگی
  • ادرار فوم (به علت پروتئین بیش از حد در ادرار)
  • از دست دادن غلظت
  • تهوع و استفراغ
  • ناکچوریا – Nocturia (ادرار مکرر در شب)
  • درد در پاها و پشت بالا
  • تورم اندامها، به ویژه دست، مچ پا و پاها
  • خارش
  • بوی آمونیاک در نفس

عوارض جانبی بیماری مزمن کلیه

همانطور که CKD پیشرفت می کند و عملکرد کلیه شما کمتر از ۲۵ درصد از ارزش طبیعی خود را نشان می دهد، دامنه علائم شدید خواهد بود.

به عنوان بخشی از یک سیستم درونی، از دست دادن عملکرد کلیه به طور پیوسته بر تمام سیستم های اندام دیگر تاثیر می گذارد. بدون ابزار برای فیلتر کردن خون و پاک کردن زباله، حتی مواد مفید می توانند به عنوان سطوح سمی انباشته شوند و منجر به چنین عوارضی متابولیکی مانند hypercalcemia (بیش از حد کلسیم)، هیپوکالمی (پتاسیم بیش از حد)، hyperphosphatemia (فسفات بیش از حد) و سمیت اورمیک (اضافه بار اسید اوریک ) گردد .

ارتباط بین کلیه ها واعضای دیگر باعث نگرانی های شدیدی جهت سلامت می شود.

به عنوان مثال، فشار خون بالا، یک علت شایع CKD، می تواند استرس پایدار بر روی کلیه را ایجاد کند، باعث آسیب و ایجاد فشار خون کلیوی (فشار خون بالا در کلیه ها) می شود. این به نوبه خود ، می تواند بیشتر فشار خون را افزایش دهد و توسعه آترواسکلروز (سخت شدن شریان ها) و بیماری عروق کرونر را افزایش دهد.

عواقب این عدم تعادل متابولیکی می تواند دور از دسترس و شدید باشد . در میان آنها:

  • هایپرکلسمی می تواند باعث ادرار بیش از حد، سنگ کلیه، بی حسی، از دست دادن اشتها، اختلال روانی، نکستاری، ضعف، خستگی و کما شود.
  • هایپرکالمی می تواند درد قفسه سینه، گلودرد، ضعف، ضعف عضلانی، تهوع، بی حسی، طحال، ضربان قلب و مرگ ناگهانی قلب را ایجاد کند.
  • هایپر فسفاتمی می تواند باعث درد استخوان، گرفتگی عضلات، درد مفاصل و خارش شود.
  • پرفشاری خون کلیه می تواند دچار تار دیدن، سردرگمی، دید دوگانه ، گلودرد ، سردرد ، تهوع ، خونریزی بینی ، استفراغ ، خس خس و ایجاد مایع در ریه ها شود.
  • سمیت اورامیک می تواند موجب درد شکمی، پوکی استخوان، درد قفسه سینه، اختلال نعوظ، هماچوری (خون در ادرار)، بی خوابی، دوره های نامنظم، از دست دادن میل جنسی، از دست دادن حافظه / سردرگمی، نوروپاتی محیطی (احساس پین و سوزن)، پریکاردیت (التهاب قلب)، تغییرات شخصیتی، تشنج و بیماری عروق کرونر گردد.

بیماری مزمن کلیه در افراد مسن

مروری بر مراحل بیماری مزمن کلیه

برای تعیین مرحله بیماری مزمن کلیه، پزشک باید تعیین کند که کلیه ها چقدر خوب کار می کنند.

یکی از راه‌های انجام این کار آزمایش ادرار برای ارزیابی نسبت آلبومین به کراتینین (ACR) است. این نشان می دهد که آیا پروتئین به داخل ادرار نشت می کند (پروتئینوری) که نشانه آسیب کلیه است.

سطوح ACR به شرح زیر است:

  • A1 : کمتر از ۳mg/mmol، افزایش طبیعی تا خفیف
  • A2 : سه تا سی میلی گرم بر میلی مول، افزایش متوسط
  • A3 : بالاتر از ۳۰mg/mmol، افزایش شدید

همچنین ممکن است پزشک آزمایش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی را برای ارزیابی ساختار کلیه‌ها تجویز کند.

آزمایش خون کراتینین، اوره و سایر مواد زائد موجود در خون را اندازه گیری می کند تا میزان عملکرد کلیه ها را مشخص کند. به این اندازه گیری فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (GFR) می گویند. GFR به میزان ۱۰۰ میلی لیتر در دقیقه طبیعی است.

در جدول زیر ۵ مرحله بیماری مزمن کلیه آورده شده است. اطلاعات بیشتر در مورد هر مرحله در جدول زیر آمده است.

مرحله شرح GFR  درصد عملکرد کلیه
۱ کلیه نرمال تا با عملکرد بالا  > 90 میلی لیتر در دقیقه >90٪
۲ کاهش خفیف در عملکرد کلیه ۶۰-۸۹ میلی لیتر در دقیقه ۶۰-۸۹٪
۳ کاهش خفیف تا متوسط در عملکرد کلیه ۴۵-۵۹ میلی لیتر در دقیقه ۴۵-۵۹٪
۳B کاهش خفیف تا متوسط در عملکرد کلیه ۳۰-۴۴ میلی لیتر در دقیقه ۳۰-۴۴٪
۴ کاهش شدید در عملکرد کلیه ۱۵-۲۹ میلی لیتر در دقیقه ۱۵-۲۹٪
۵ نارسایی کلیه <15 میلی لیتر در دقیقه <15٪

مرحله ۱ بیماری کلیه

در مرحله ۱، آسیب بسیار خفیفی به کلیه ها وارد می شود. آنها کاملاً سازگار هستند و می توانند برای این کار تنظیم شوند و به آنها اجازه می دهد تا ۹۰ درصد یا بهتر عملکرد خود را حفظ کنند.

در این مرحله بیماری مزمن کلیه ، احتمالاً به طور تصادفی در طی آزمایشات معمول خون در ادرار کشف می شود. همچنین در صورت ابتلا به دیابت یا فشار خون بالا که مهمترین علل CKD در ایالات متحده است، ممکن است این آزمایش ها را انجام دهید.

علائم

به طور معمول، زمانی که کلیه ها ۹۰ درصد یا بهتر کار می کنند، هیچ علامتی وجود ندارد.

درمان

با انجام این مراحل می توانید پیشرفت بیماری را کاهش دهید:

  • اگر دیابت دارید، روی کنترل سطح قند خون کار کنید.
  • اگر فشار خون بالا دارید، توصیه های پزشک خود را برای کاهش فشار خون دنبال کنید.
  • یک رژیم غذایی سالم و متعادل را حفظ کنید.
  • از تنباکو استفاده نکنید
  • حداقل ۵ روز در هفته به مدت ۳۰ دقیقه در روز به فعالیت بدنی بپردازید.
  • سعی کنید وزن مناسب بدن خود را حفظ کنید.

اگر قبلاً به متخصص کلیه (اورولوژیست) مراجعه نکرده اید، از پزشک عمومی خود بخواهید که شما را به یکی از آنها معرفی کند.

مرحله ۲ بیماری کلیه

در مرحله ۲ بیماری مزمن کلیه ، کلیه ها بین ۶۰ تا ۸۹ درصد عمل می کنند.

علائم

در این مرحله ممکن است همچنان بدون علامت باشید یا اینکه علائم غیر اختصاصی باشند، مانند:

  • خستگی
  • خارش
  • از دست دادن اشتها
  • مشکلات خواب
  • ضعف

درمان

وقت آن است که با یک متخصص کلیه ارتباط برقرار کنید. هیچ درمان قطعی برای بیماری مزمن کلیه وجود ندارد، اما درمان زودهنگام می تواند پیشرفت را کند یا متوقف کند.

رسیدگی به علت زمینه ای مهم است. اگر دیابت، فشار خون بالا یا بیماری قلبی دارید، دستورالعمل های پزشک خود را برای مدیریت این شرایط دنبال کنید.

همچنین حفظ یک رژیم غذایی خوب، ورزش منظم و مدیریت وزن بسیار مهم است. اگر سیگار می کشید، از پزشک خود در مورد برنامه های ترک سیگار سوال کنید.

عوارض بیماری مزمن کلیه

مرحله ۳ بیماری کلیه

مرحله ۳A یعنی کلیه شما بین ۴۵ تا ۵۹ درصد کار می کند.
مرحله ۳B یعنی عملکرد کلیه بین ۳۰ تا ۴۴ درصد است.

کلیه ها مواد زائد، سموم و مایعات را به خوبی فیلتر نمی کنند و این مواد شروع به جمع شدن می کنند.

علائم

همه در مرحله ۳ علائمی ندارند. اما ممکن است شما این علائم را داشته باشید:

  • کمر درد
  • خستگی
  • از دست دادن اشتها
  • خارش مداوم
  • مشکلات خواب
  • تورم دست و پا
  • ادرار کردن بیشتر یا کمتر از حد معمول
  • ضعف

عوارض این مرحله ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • کم خونی
  • بیماری استخوان
  • فشار خون بالا

درمان

مدیریت شرایط زمینه ای برای کمک به حفظ عملکرد کلیه مهم است. این ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • داروهای فشار خون بالا مانند مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) یا مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین II
  • دیورتیک ها و رژیم کم نمک برای از بین بردن احتباس مایعات
  • داروهای کاهش دهنده کلسترول
  • مکمل های اریتروپویتین برای کم خونی
  • مکمل های ویتامین D برای مقابله با ضعیف شدن استخوان ها
  • اتصال دهنده های فسفات برای جلوگیری از کلسیفیکاسیون در رگ های خونی
  • از یک رژیم غذایی با پروتئین کمتر پیروی کنید تا کلیه‌های شما مجبور به کار سخت نباشند

احتمالاً به بازدیدهای بعدی و آزمایشات مکرر نیاز خواهید داشت تا در صورت لزوم بتوان تنظیمات را انجام داد.

پزشک می تواند شما را به یک متخصص تغذیه معرفی کند تا مطمئن شود که تمام مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت می کنید.

مرحله ۴ بیماری کلیه

مرحله ۴ به این معنی است که شما آسیب کلیوی متوسط ​​تا شدید دارید. کلیه ها بین ۱۵ تا ۲۹ درصد کار می کنند، بنابراین ممکن است مواد زائد، سموم و مایعات بیشتری در بدن خود جمع کنید.

بسیار مهم است که تمام تلاش خود را برای جلوگیری از پیشرفت نارسایی کلیه انجام دهید.

به گفته مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها (CDC) 48 درصد از افرادی که عملکرد کلیه آنها به شدت کاهش یافته است، حتی از داشتن آن آگاه نیستند.

علائم

علائم می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • کمر درد
  • درد قفسه سینه
  • کاهش وضوح ذهنی
  • خستگی
  • از دست دادن اشتها
  • پرش یا گرفتگی عضلات
  • تهوع و استفراغ
  • خارش مداوم
  • تنگی نفس
  • مشکلات خواب
  • تورم دست و پا
  • ادرار کردن بیشتر یا کمتر از حد معمول
  • ضعف

عوارض می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • کم خونی
  • بیماری استخوان
  • فشار خون بالا

شما همچنین در معرض افزایش خطر بیماری قلبی و سکته هستید.

درمان

در مرحله ۴، باید از نزدیک  و دائم با پزشک خود در ارتباط باشید. علاوه بر درمان مشابه مراحل اولیه، باید در مورد دیالیز و پیوند کلیه در صورت از کار افتادن کلیه ها بحث و گفتگو را آغاز کنید.

این رویه‌ها برنامه و سازماندهی دقیق و زمان زیادی را می‌طلبد، بنابراین عاقلانه است که در حال حاضر برنامه‌ای داشته باشید.

مرحله ۵ بیماری کلیه

مرحله ۵ به این معنی است که کلیه های شما با ظرفیت کمتر از ۱۵ درصد کار می کنند یا نارسایی کلیه دارید.

هنگامی که این اتفاق می افتد، تجمع مواد زائد و سموم تهدید کننده زندگی می شود. این مرحله نهایی بیماری کلیوی است.

علائم

علائم نارسایی کلیه می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • درد کمر و سینه
  • مشکلات تنفسی
  • کاهش وضوح ذهنی
  • خستگی
  • کم تا بی اشتهایی
  • پرش یا گرفتگی عضلات
  • حالت تهوع یا استفراغ
  • خارش مداوم
  • مشکل خواب
  • ضعف شدید
  • تورم دست و پا
  • ادرار کردن بیشتر یا کمتر از حد معمول

در این مرحله خطر بیماری قلبی و سکته در حال افزایش است.

درمان

پس از نارسایی کامل کلیه، امید به زندگی بدون دیالیز یا پیوند کلیه تنها چند ماه است.

دیالیز ، درمانی برای بیماری کلیوی نیست، بلکه فرآیندی برای حذف مواد زائد و مایعات از خون شما است.

دو نوع دیالیز وجود دارد: همودیالیز و دیالیز صفاقی.

دیالیز

همودیالیز

همودیالیز در یک مرکز دیالیز بر اساس یک برنامه مشخص و معمولاً ۳ بار در هفته انجام می شود.

قبل از هر درمان، دو سوزن در بازوی شما قرار می گیرد. آنها به دیالیز متصل هستند که گاهی اوقات به عنوان کلیه مصنوعی شناخته می شود. خون شما از طریق فیلتر پمپ می شود و به بدن شما باز می گردد.

شما می توانید برای انجام این کار در خانه آموزش ببینید، اما برای ایجاد دسترسی ورید نیاز به یک روش جراحی دارد. دیالیز خانگی بیشتر از دیالیز در یک مرکز درمانی انجام می شود.

دیالیز صفاقی

برای دیالیز صفاقی، یک کاتتر از طریق جراحی در شکم شما قرار می دهند.

در طول درمان، محلول دیالیز از طریق کاتتر به داخل شکم جریان می یابد، پس از آن می توانید روز عادی خود را ادامه دهید. چند ساعت بعد، می توانید کاتتر را در کیسه ای تخلیه کرده و دور بیندازید. این کار باید ۴ تا ۶ بار در روز تکرار شود.

پیوند کلیه

پیوند کلیه شامل جایگزینی کلیه شما با یک کلیه سالم است. کلیه‌ها می‌توانند از اهداکنندگان زنده یا فوت شده باشند. شما نیازی به دیالیز نخواهید داشت، اما باید تا آخر عمر از داروهای ضد پس زدن استفاده کنید.

خوردنی های اساسی

۵ مرحله بیماری مزمن کلیه (Stages of Chronic Kidney Disease) وجود دارد. این مراحل با آزمایش خون و ادرار و میزان آسیب کلیه تشخیص داده می شوند.

در حالی که این یک بیماری پیشرونده است، همه افراد به نارسایی کلیه مبتلا نمی شوند.

علائم بیماری کلیوی در مراحل اولیه خفیف است و به راحتی می توان نادیده گرفت. به همین دلیل است که در صورت ابتلا به دیابت یا فشار خون بالا که علل اصلی بیماری کلیوی هستند، مهم است که معاینات منظم داشته باشید.

تشخیص زودهنگام و مدیریت شرایط همزمان می تواند به کاهش یا جلوگیری از پیشرفت کمک کند.